مناسبت ها
اوقات شرعی
اوقات شرعی به افق تهران
اذان صبح: 04:28:30
طلوع آفتاب: 05:52:23
اذان ظهر: 11:57:07
غروب آفتاب: 18:01:52
اذان مغرب: 18:19:56
نیمه شب: 23:15:11
حدیث روز
  • رسول اكرم صلی الله علیه و آله و سلم 
  • صَلاةُ اللّيلِ مَرضاةٌ لِلرَّبِّ وَ حُبُّ المَلائِكَةِ وَ سُنَّةُ النبياءِ وَ نورُ المَعرفَةِ وَ اَصلُ اليمانِ وَ راحَةُ البدانِ وَ كَراهيَةٌ لِلشَّيطانِ وَ سِلاحٌ عَلَى العداءِ وَ اِجابَةٌ لِلدُّعاءِ وَ قَبولُ العمالِ وَ بَرَكَةٌ فِى الرِّزقِ؛
  • ارشاد القلوب، ج 1، ص 191
اخلاق (‌محاسبه و مراقبه )
.
محاسبه و مراقبه 

معنی محاسبه این است که انسان قبل از هر چیز از نفس خویش بخواهد واجبات را که به منزله سرمایه او هستند انجام دهد، پس اگر آنها را به وجهی شایسته انجام داد خدا را شکر گزارد، و خویش را به ادامه کار تشویق کند، و اگر واجبی را بطور کلی ترک کرد خود را مکلف به قضای آن نماید، و اگر معصیتی از او سرزد بی درنگ او را سرزنش و عذاب کند و به اندازه جبران معصیت از نفس بگیرد.


قرآن کریم می فرماید:
« وکَفی بِنفسک الیَوم علیک حَسیباً».
 
و می فرماید: 
« ونَضع المَوازین القِسط لِیوم القیامةِ فلا تَظلمُ نَفس شیئاً و إن مثقال حبةٍ مِن خردَلٍ أتینا بِها و کَفی بنَا حاسِبین».
 
و می فرماید: 
« وَوَضَع الکتاب فَتری المُجرمین مُشفقین ممَّا فیه و یقولون یا وَیلتَنا ما لِهذا الکِتاب لایُغادِر صغیرةً و لا کَبیرةً الّا إحصاها ووجَدوا ما عَمِلوا حاضِراً ولا یظلم ربّک أَحداً».
 
و می فرماید:
« یوم یَبعثهم الله جَمیعاً فیُنبّئهم بِما عَمِلوا أَحصاه الله و نَسوه وَالله علی کل شیءٍ شهید».
 
و می فرماید: 
« یَومئِذٍ یَصدُر النَّاس اشتاتاً لِیُروا أًعمالَهم فَمن یعمل مِثقال ذرةٍ خیراً یره و مَن یَعمل مثقالَ ذرةٍ شراً یَره».
 
ارباب بصیرت می دانند خدایی که به اسرار، عالم، و بر ضمایر، آگاه است آنها را به خاطر کارهای کوچک و بزرگ، با اهمیت و بی اهمیت و حتی از بی ارزش ترین اموری که در چشم به هم زدن‌ها، خطورات فکری، غفلت ها و روی گرداندن‌ها انجام شده، محاسبه خواهد کرد.
و می دانند امام صادق(ع) فرمود: 
« هرکس می خواهد هرچه از خدا خواست به او بدهد، از مردم نا امید شود و جز به خدا امیدوار نباشد. پس چون خدا چنین حالی را در قلب او 
 
ببیند، هرچه از او بخواهد عطا می کند. پس خود را محاسبه کنید قبل از آنکه شما را محاسبه کنند. 
زیرا قیامت پنجاه موقف دارد که هر کدام هزار سال طول می کشد». 
آنگاه حضرت این آیه را تلاوت کرد: 
« فی یَومٍ کان مِقدارُهُ خَمسین أَلفَ سنةً».
و در روایت دیگری فرمود: 
« سزاوار است که شخص عاقل چهار ساعت داشته باشد... ساعتی که خود را در آن محاسبه کند».

و در مصباح الشریعه از آن حضرت روایت شده:
« اگر در حساب قیامت هیچ هول و هراسی جز شرم عرضه شدن افعال به پیشگاه حضرت حق، و رسوایی بالا رفتن پرده از روی امور مخفی نبود، جا داشت که انسان از کوه پایین نیاید و در آبادی و شهری مسکن نگیرد، و چیزی نخورد و نیاشامد و نخوابد مگر به وقت اضطرار و ناچاری و آنانکه قیامت را در هر لحظه برپا دیده و خود را به چشم بصیرت مشاهده می‌کنند که در مقابل پروردگار جبّار ایستاده‌اند اینگونه عمل می‌کنند.در این جهان خود را به محاسبه می کشند چنانکه گویی در عرصات قیامت او را صدا زده اند و در آن شدائد و گرفتاری او را محاکمه می کنند، خداوند عزّوجل می فرماید: 
« وَ إن کَان مثقالَ حَبةٍ مِن خَردلٍ أتَینا بِها و کَفی بِنَا حَاسِبین».
 
معنی محاسبه این است که انسان قبل از هر چیز از نفس خویش بخواهد واجبات را که به منزله سرمایه او هستند انجام دهد، پس اگر آنها را به وجهی شایسته انجام داد خدا را شکر گزارد، و خویش را به ادامه کار تشویق کند، و اگر واجبی را بطور کلی ترک کرد خود را مکلف به قضای آن نماید، و اگر معصیتی از او سرزد بی درنگ او را سرزنش و عذاب کند و به اندازه جبران معصیت از نفس بگیرد. همچنان که یک شخص تاجر با شریک خویش رفتار می نماید.
برای انسان سزاوار است همانگونه که در امر دنیا حساب یک دانه و قیراط را نگه می دارد و راه سود و زیان را کنترل می کند تا در چیزی مغبون نشود، از آشوب و حیله نفس بپرهیزد که نفس سخت حیله گر و مکار و فریبکار است پس باید اول، درباره هرچه در طول روز سخن گفته از او جواب صحیح بخواهد و خودش حسابرسی نفس خویش را بعهده گیرد، وظیفه ای که در صحرای قیامت دیگری به عهده خواهد گرفت و به همین منوال از نگاهش بپرسد، بلکه از خطورات ذهنی و افکارش، از نشست و برخاست و خورد و خواب و نوشیدنش، حتی از سکوتش که چرا سکوت کرده، و از سکونش که چرا حرکتی نکرده. 
پس از آن، اگر دید وظیفه واجب خویش را به حدی که حق آن ادا شود انجام داده همان مقدار را از او قبول کند، تا معلوم شود چقدر انجام نداده پس آن را «به عنوان بدهکاری نفس» ثبت کرده به صفحه قلب خویش بسپارد همچنان که باقیمانده حساب شریکش را در قلب و دفتر می نگارد در این صورت قلب بدهکار می شود، و می توان بدهی را از او دریافت کرد.
قسمتی از آن را به وسیله پرداخت غرامت، بعضی را به وسیله برگرداندن عین، بعضی را با تحمل عقوبت و عذاب، و این همه میسر نشود مگر بعد از حسابرسی و معلوم شدن باقیمانده. پس وقتی که باقیمانده معلوم شد می توان حق را مطالبه و دریافت کرد.
امام کاظم (ع)  فرمود: 
« مردم تو را نسبت به خودت فریب ندهند، زیرا موضوع به تو مربوط می شود نه به آنها، روزت را با این کار و آن کار به سر نبر، زیرا کسی با تو هست که حساب کردارت را نگه می دارد. پس نیکی کن که من برای گناهان گذشته تدارکی بهتر و مطالبه ای سریع تر از نیکی های جدید نمی بینم».
و امام صادق( ع)  فرمود: 
« مردی نزد رسول, آمده عرض کرد: یارسول الله! مرا سفارشی کن. حضرت, فرمود: اگر سفارش کنم می پذیری؟ عرض کرد: بله، و آنگاه حضرت فرمود: من تورا سفارش می‌کنم هنگامی که تصمیم بر کاری می گیری به عاقبتش بیندیش اگر موجب رشد بود انجامش ده و اگر باعث گمراهی، رهایش کن.
 
 
اینان قلبشان مسخر یقین است، یقین به اینکه خدا بر ظاهر و باطنشان آگاه است. 
ولی در ملاحظه جلال و جمال از خود بیخود نشده و قلبشان همچنان در حال اعتدال است بطوری که می توانند متوجه احوال و اعمال خود بوده از خود مراقبت نمایند.
و چون از خدا حیا می کنند بدون اندیشه در عاقبت کار، عملی انجام نمی دهند. 
هر فعلی را که سبب رسوایی قیامت است ترک می کنند ایشان خدا را ناظر بر خود می بینند، پس چه حاجت که منتظر قیامت باشند.
هر بنده ای یا در حال طاعت است، یا در حال عصیان، و یا در حال انجام فعلی مباح،«و در هر سه حالت به مراقبت محتاج است».
مراقبت در طاعت به این است که نیت خویش را خالص و عمل را به کمال انجام دهد، شرط ادب را در پیشگاه حضرت حق مراعات کرده، عمل خویش را از آفات حفظ کند.
مراقبت در معصیت آن است که از گناه پشیمان شده توبه نماید، حیا کرده نفس خویش از آن عمل باز دارد، و به عاقبت امر خویش بیندیشد.
و مراقبت در مباح آن است که «در هر حال» ادب را مراعات کند، اگر می نشیند رو به قبله بنشیند، اگر می خوابد رو به قبله و بر شانه راست بخوابد.
در نعمت، نعمت دهنده را ببیند و شکر گزارد، در بلا صبر کند. و این همه از ابواب مراقبت است زیرا که هر یک از این امور حدودی دارند که باید با مراقبت دائمی آنها را حفظ کرد.
« ومَن یَتَعدَّ حُدوُدَ الله فَقَد ظَلَمَ نَفسَه».
 
و چون از خداوند حیا می کنند بدون اندیشه در عاقبت کار، عملی انجام نمی دهند. 
هر فعلی را که سبب رسوایی قیامت است ترک می کنند.
ایشان خدا را ناظر بر خود می بینند، پس چه حاجت که منتظر قیامت باشند. 
هر بنده ای یا در حال طاعت است، یا در حال عصیان، و یا در حال انجام فعلی مباح، «و در هر سه حالت به مراقبت محتاج است».
 
    اخلاق/ سیدعبدالله شبر
   |    :  90    |    :   اخلاق  (‌محاسبه و مراقبه )

ارسال نظر:
ارسال
نظرات کاربران:
خانه چاپ ارسال به دوستان نسخه متنی کوچک کردن متن بزرگ کردن متن دانلود خروجی پی دی اف خروجی میکروسافت ورد
تعداد بازدید : 1994
0/10 (تعداد آرا 0 نفر )